رصد هرمز؛ از دریا تا سفره
مدل انتقال شوک هرمز — تحلیل دومحوره درآمد نفتی: از ۲۶۰ هزار بشکه بارگیری تا لغو مجوز عمومی X. داشبورد رصد هفتگی، قواعد بهروزرسانی سناریوها و تفکیک اثر هرمز از بحران داخلی برق.
رصد هرمز؛ از دریا تا سفره
مدل انتقال شوک — نسخه نهایی · ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶
۱. تابآوری در برابر تحریم، تابآوری در برابر محاصره
فاز نخست (اسفند–فروردین): برآوردهای صنعتی بارگیری را در مقاطعی بالای دو میلیون بشکه در روز قرار دادند. [۱] فاز دوم (اردیبهشت به بعد): بارگیری به حدود ۲۶۰ هزار بشکه/روز سقوط کرد. [۲]
تفکیک نهایی: (1) در برابر تحریم و محدودیت مالی: تابآوری اثباتشده. (2) در برابر محاصره فعال و خطر فیزیکی: تابآوری محدودتر؛ شبکه سایه نتوانست شوک را بهطور کامل جذب کند.
۲. یافته اصلی: درآمد از جریان به رویداد تبدیل شده است
| تاریخ | رویداد |
|---|---|
| ۹ اسفند ۱۴۰۴ | آغاز جنگ |
| اسفند–فروردین | صادرات بالا، عبور گزینشی [۱] |
| اردیبهشت | سقوط بارگیری به ۲۶۰هزار بشکه/روز [۲] |
| ۲۷ خرداد (۱۷ ژوئن) | تفاهمنامه ۶۰ روزه [۳] |
| ۱ تیر (۲۲ ژوئن) | صدور مجوز عمومی X [۴] |
| اوایل تیر | برنت با ۳٫۵▲ افت به حدود ۷۷٫۷ دلار [۶] |
| ۱۶ تیر (۷ ژوئیه) | لغو مجوز X — جایگزینی X-1 [۵] |
امتیاز نفتی که قرار بود تا ۲۱ اوت برقرار بماند، پس از حدود دو هفته لغو شد. درآمد دیگر «کاهش» نیست؛ تبدیل از جریان پایدار به رویدادهای مقطعی است.
۳. مدل دومحوره: کوپلینگ محور دوم به محور اول
مجوز X ذیل تفاهمنامه عملکردمحور صادر شد [۴] و لغو آن دقیقاً پس از حمله به کشتیها انجام شد. [۵] در چارچوب سیاسی فعلی، تشدید در محور دریایی میتواند بهسرعت محور تجاری و مالی را ببندد. واردات نفت چین در ژوئن ۴۰ درصد نسبت به ماه پیش کاهش یافت [۷] و به پایینترین سطح از اکتبر ۲۰۱۶ رسید. [۷] بازشدن مسیر، بهتنهایی خریدار نساخت.
۴. ذخیره شناور: شاخص دووجهی
ذخیره شناور در جنوب شرق آسیا بیش از ۵۰▼ کاهش یافت و از حدود ۴۹ به ۲۴٫۵ میلیون بشکه رسید؛ [۸] سهم ایران نزدیک ۵۵▼ از این کاهش. [۸] کل نفت روی آب حدود ۱۲۶ میلیون بشکه بود. [۹] درآمد حاصل غیرتکرارشونده است.
۵. سه مرحله درآمد
درآمد ریالی = حجم × قیمت خالص دلاری × ضریب وصول × نرخ مؤثر تسعیر − هزینههای جانبی
مجوز X امکان پرداخت دلاری به تهران را فراهم کرده بود. [۴] لغو آن اصطکاک پرداخت را به وضعیت پیشین بازگردانده است. در ۲۷ تیر شکاف نرخ ارز حدود ۲۹٫۸▲ بود. فرمول ثابت: شکاف = (نرخ آزاد ÷ نرخ مرجع) − ۱.
۶. ریسک آستانهای: خارک
حدود ۹۰▼ صادرات نفت خام از پایانه خارک عبور میکند. [۱۰] خارک باید بهعنوان ریسک دُم جداگانه ثبت شود.
۷. پتروشیمی: فرضیه قابلآزمون
گاز مایع: شبکه سایه مستند [۱۱]. متانول و اوره: ناوگان محدودتر. پلیمرها: حساستر به اختلال بندری. تصحیح: کشتیهای LNG کانال درآمد ایران نیستند [۱۲] — اما حمله به یک شناور گاز قطری ماشه لغو مجوز X شد. [۵]
۸. لایه تعدیلکننده: ظرفیت داخلی
نیاز صنایع انرژیبر حدود ۱۷۵۰۰ مگاوات، [۱۳] رقم خرداد خرداد حدود ۷۰۰۰ مگاوات، [۱۳] ریسک بیکاری ۷۰۰هزار نفر، [۱۳] کسری باقیمانده ۶۵۰۰ مگاوات. [۱۳] فولاد: از ۵۵۰۰ مگاوات، [۱۴] حدود ۴۵▼ از بورس انرژی، [۱۴] حدود پنج▼ با نرخ دولتی. [۱۴]
ابهام منبع: دو روایت متضاد در رسانهها وجود دارد. تا دسترسی به متن اصلی، هیچ رقمی قطعی نوشته نشود.
۹. قواعد بهروزرسانی وزن سناریوها
انتقال به سناریوهای شدیدتر (دو مورد یا بیشتر): تردد زیر ۲۰ فروند/روز برای دو هفته متوالی · توقف بیمه جنگ · عبور شکاف ارز از 35▲ · آسیب تأییدشده به خارک · حمله تازه به شناور.
انتقال به سناریوهای خفیفتر (دو مورد یا بیشتر): بازگشت تردد به بالای ۶۰ فروند/روز · کاهش نرخ بیمه · مجوز تازه با شواهد جذب واقعی · تثبیت شکاف زیر 20▲ · توقف حملات برای دستکم چهار هفته.
۱۰. داشبورد
شاخصهای هفتگی: (1) تعداد روزانه کشتیهای حامل محموله (2) نرخ بیمه جنگ (3) نرخ دلار آزاد با تاریخ و ساعت (4) شکاف نرخ بر پایه فرمول ثابت (5) ارزش معاملات خرد بورس (6) پول صندوقهای طلا. پرچمهای رویدادی: (1) وضعیت دسترسی (2) زیرساخت حیاتی: خارک، عسلویه (3) وضعیت تفاهمنامه — پیشنگرترین متغیر مدل.
۱۱. متغیر مدلنشده
رصد هرمز مسیر انتقال شوک اقتصادی را مدل میکند، نه تحولات سیاسی را. در صورت تغییر سیاسی مهم، مدل باید از نو کالیبره شود.
منابع
- رویترز، ۱۱ مارس ۲۰۲۶ — خروج ۱۳٫۷–۱۶٫۵ میلیون بشکه تا میانه مارس؛ ادامه صادرات.
- رویترز، ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ (کپلر) — افت بارگیری به حدود ۲۶۰هزار بشکه/روز.
- تفاهمنامه ۶۰ روزه، ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ — تعهد به تردد آزاد در هرمز.
- OFAC، ۲۲ ژوئن ۲۰۲۶ — صدور مجوز عمومی X؛ اجازه تولید، حمل و فروش نفت تا ۲۱ اوت ۲۰۲۶.
- OFAC، ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ — لغو مجوز X پس از حمله به سه شناور از جمله یک کشتی گاز قطری؛ مجوز X-1 با مهلت ۱۷ ژوئیه.
- بازارهای نفت، ژوئن ۲۰۲۶ — افت بیش از ۳٫۵▲ برنت به حدود ۷۷٫۷ دلار.
- رویترز، ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ — واردات نفت چین در ژوئن به پایینترین سطح از اکتبر ۲۰۱۶؛ افت ۴۰▼ منتسب به ایران.
- S&P Global، ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ — ذخیره شناور جنوب شرق آسیا از ۴۹٫۰۲ به ۲۴٫۴۵ میلیون بشکه؛ سهم ایران نزدیک ۵۵▼.
- رویترز، ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶ (ورتکسا) — کل نفت روی آب حدود ۱۲۶ میلیون بشکه.
- CFR، ۱۱ ژوئن ۲۰۲۶ — حدود ۹۰▼ صادرات نفت خام ایران از پایانه خارک.
- وزارت خزانهداری آمریکا، ۵ ژوئن ۲۰۲۶ — شبکه سایه و شرکتهای پوششی گاز مایع.
- EIA — صادرات گاز ایران از خط لوله؛ زیرساخت LNG وجود ندارد.
- سعید شجاعی، معاون وزیر صنعت، تیر ۱۴۰۵ — اتاق تهران. دو روایت متضاد در رسانهها: تا متن اصلی، هیچ رقمی قطعی نوشته نشود.
- همان مقام، نشست مدیریت بحران بنگاهی، تیر ۱۴۰۵ — ترکیب تأمین برق صنعت فولاد.